Sóng mở rộng (Extension) và sóng cụt (truncation) trong Elliott Wave là hai hành vi bất thường phổ biến nhất của sóng đẩy, đồng thời là hai tín hiệu đếm sóng thực chiến mà một trader Elliott cần nắm chắc trước khi đặt lệnh.
1. Sóng Mở Rộng (Extension) Trong Sóng Đẩy Là Gì?
Sóng mở rộng (Extension) là một sóng đẩy bị kéo dài, trong đó các sóng con bên trong nó có biên độ gần bằng bốn sóng còn lại của toàn bộ chu kỳ. Kết quả, thay vì đếm được 5 sóng như một impulse thông thường, nhà giao dịch sẽ thấy tới 9 sóng con có kích thước gần tương đương nhau.
Phần lớn các sóng đẩy trên thị trường đều chứa một sóng mở rộng, và chỉ duy nhất một trong ba sóng động lực 1, 3, 5 mở rộng tại một thời điểm.
Một điểm cần ghi nhớ: đếm ra 9 sóng hay 5 sóng không làm thay đổi bản chất kỹ thuật của cấu trúc. Theo hệ thống Elliott, một chu kỳ 9 sóng và một chu kỳ 5 sóng có ý nghĩa tương đương nhau. Vì vậy nếu đôi lúc khó xác định chính xác sóng nào đang mở rộng trong một chuỗi 9 sóng, điều đó không thực sự cản trở việc tiếp tục phân tích.
Việc xác định đúng sóng nào mở rộng còn hé lộ trước độ dài của các sóng còn lại. Phần này sẽ được phân tích kỹ hơn ở mục 3, sau khi bạn đã nắm được từng biến thể mở rộng cụ thể bên dưới.
1.1 Sóng 3 Mở Rộng (Extension3)
Trên thị trường chứng khoán, sóng 3 là sóng mở rộng phổ biến nhất, hiện tượng này gọi là Extension3. Khi sóng 3 mở rộng, sóng 1 và sóng 5 giữ cấu trúc cơ bản, có xu hướng cân bằng với nhau về thời gian và biên độ.
Việc sóng 3 hay mở rộng liên hệ trực tiếp đến một trong ba quy tắc bất di bất dịch của sóng đẩy: sóng 3 không bao giờ là sóng ngắn nhất trong ba sóng động lực. Kết hợp thêm quy tắc sóng 4 không được chồng lấn vùng giá sóng 1, hai quy tắc này chính là cơ sở để nhận diện sóng 3 đang mở rộng ngay khi nó đang hình thành, kỹ thuật sẽ được trình bày ở mục 2.
1.2 Sóng 1 Mở Rộng và Sóng 5 Mở Rộng (Extension1 Và Extension5)
Sóng 1 mở rộng (Extension1) là trường hợp ít gặp hơn. Khi đó, sóng 2 thường chia toàn bộ sóng đẩy theo Golden Section, còn sóng 3 và sóng 5 giữ chiều dài gần bằng nhau.
Sóng 5 mở rộng (Extension5) hiếm hơn nữa trên thị trường chứng khoán, chủ yếu xuất hiện ở thị trường hàng hóa trong giai đoạn bull market mạnh. Sau một sóng 5 mở rộng, thị trường thường đảo chiều nhanh và sắc, mục tiêu của đợt điều chỉnh này sẽ được nói kỹ ở mục 3.
1.3 Double Extension, Triple Extension: Khi Sóng Mở Rộng Lồng Trong Sóng Mở Rộng
Sóng mở rộng đôi khi xuất hiện ngay bên trong chính một sóng mở rộng khác. Trên thị trường chứng khoán, sóng 3 của một sóng 3 mở rộng thường tự nó cũng mở rộng, tạo ra hiện tượng Double Extension với tổng cộng 13 sóng con. Nếu lặp lại thêm một lần nữa, cấu trúc sẽ có tới 17 sóng, gọi là Triple Extension.
Double Extension hiếm gặp, nhưng nếu gặp thì luôn là cặp sóng 3 và sóng 5, không bao giờ là sóng 1. Gặp một chuỗi 13 hay 17 sóng, đừng vội hoang mang, đó vẫn chỉ là một sóng đẩy duy nhất được phóng đại nhiều lớp.
1.4 Cách Nhận Diện Sóng 3 Đang Mở Rộng Ngay Trong Thời Gian Thực
Nguyên tắc chung: nếu cách đếm sóng bạn đang vẽ vi phạm một trong hai quy tắc của sóng đẩy, gần như chắc chắn sóng 3 đang mở rộng và bạn cần đánh nhãn lại. Đây là kỹ thuật đếm sóng thực chiến quan trọng liên quan đến sóng mở rộng, nhưng lại ít được nhắc đến trong tài liệu tiếng Việt. Có 2 tình huống vi phạm:
- Tình huống thứ nhất, nếu sóng 4 bạn đang đếm lấn vào vùng giá của sóng 1, cách đếm này sai ngay lập tức vì vi phạm quy tắc không chồng lấn.
- Tình huống thứ hai, nếu sóng 3 bạn đang đếm ngắn hơn cả sóng 1 lẫn sóng 5, cách đếm này cũng sai vì vi phạm quy tắc sóng 3 không bao giờ ngắn nhất.
Gặp một trong hai tình huống trên, cách xử lý đúng gần như luôn luôn là đánh nhãn lại thành sóng (3) đang trong quá trình mở rộng, thay vì giữ nguyên cách đếm ban đầu. Ngay khi nhận ra manh mối này, nên tập thói quen đánh nhãn sớm giai đoạn đầu của một sóng 3 mở rộng, dù nó chưa hoàn tất.
Nguyên lý sóng Elliott gọi đây là hướng dẫn hữu ích nhất cho việc đếm sóng thời gian thực trong toàn bộ hệ thống. Phần lớn các lần đếm sóng bị lệch ở sóng 3 đều bắt nguồn từ việc không chịu relabel sớm khi hai dấu hiệu trên xuất hiện.
Trên hình 5, khi sóng 2 con hình thành, nhiều người sẽ lầm tưởng sóng 1 con là sóng (3) và sóng 2 con là sóng (4). Tuy nhiên điều này vi phạm cả 2 quy tắc sóng đẩy Impulse là sóng (4) chồng sóng (1) và sóng (3) ngắn nhất → Ta hoàn toàn có thể nghi ngờ sóng (3) đang mở rộng và chưa kết thúc.
Khi cần đo mục tiêu giá cho một sóng mở rộng, công cụ Fibonacci Mở Rộng thường được dùng cho sóng 3 và sóng 5, với các tỷ lệ phổ biến 1,618 hoặc 2,618 lần chiều dài sóng 1 hoặc sóng 1-3. Đây là chủ đề khá rộng, sẽ được phân tích chi tiết cách kết hợp các mức Fibonacci để tìm vùng tập hợp giá trong bài Fibonacci trong Elliott Wave.
2. Sóng 5 Thất Bại (Truncation / Sóng Cụt) Là Gì?
Sóng cụt (Truncation) xảy ra khi sóng 5 kết thúc mà không vượt qua điểm kết thúc của sóng 3, dù bên trong sóng 5 đó vẫn đủ cấu trúc năm sóng con. Elliott ban đầu gọi hiện tượng này là “failure” (thất bại), nhưng thuật ngữ trung tính hơn được dùng phổ biến hiện nay là truncation, hay sóng cụt.
Để xác nhận một sóng cụt, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra xem sóng 5 nghi ngờ có đủ năm sóng con bên trong hay không. Nếu thiếu, khả năng cao bạn đang đếm nhầm một sóng 4 chưa hoàn tất thành sóng cụt, chứ không phải sóng cụt thật sự.
Sóng cụt thường xuất hiện ngay sau một sóng 3 mở rộng cực mạnh. Lực đẩy của xu hướng đã tiêu hao phần lớn trong đợt tăng hoặc giảm dữ dội đó, khiến sóng 5 không còn đủ động lực để vượt qua đỉnh hoặc đáy của sóng 3.
Sóng cụt là dấu hiệu cho thấy xu hướng chính ở cấp độ sóng lớn hơn đang kiệt sức. Đây không phải tín hiệu nên bỏ qua, vì nó thường đi kèm một cú đảo chiều nhanh và mạnh ngay sau đó.
Ending Diagonal đôi khi cũng kết thúc bằng một sóng cụt, nhưng cơ chế khác hẳn so với truncation trong impulse, vì bản thân Diagonal đã cho phép sóng 4 chồng lấn vào vùng giá sóng 1. Những trường hợp này khá hiếm và chỉ lệch một biên độ rất nhỏ. Muốn hiểu sâu hơn về Diagonal và các biến thể phá luật của nó, có thể xem thêm ở bài Diagonal (Ending & Leading): khi sóng đẩy phá luật.
3. Extension Và Truncation Cho Ta Biết Điều Gì Về Tương Lai?
Nhận diện đúng sóng mở rộng và sóng cụt không chỉ để đặt tên sóng cho đúng, mà còn giúp dự phóng trước hành vi giá sắp tới. Có bốn Guideline quan trọng như sau:
| Tình huống | Điều nên kỳ vọng |
| Sóng 1 và sóng 3 dài xấp xỉ nhau | Sóng 5 nhiều khả năng sẽ là sóng mở rộng, kéo dài hơn hẳn hai sóng còn lại |
| Sóng 3 đã mở rộng | Sóng 5 nên có cấu trúc đơn giản, chiều dài gần giống sóng 1 |
| Sóng 5 vừa kết thúc một đợt mở rộng | Đợt điều chỉnh tiếp theo sẽ diễn ra sắc và nhanh, dừng quanh đáy sóng 2 của chính sóng mở rộng đó |
| Sóng 5 kết thúc dạng sóng cụt | Xu hướng cấp lớn hơn đã kiệt sức, khả năng cao sẽ đảo chiều nhanh và mạnh ngay sau đó |
Trong bốn guideline trên, guideline về hành vi sau sóng 5 mở rộng có độ chính xác cao nhất được đúc kết từ quan sát thị trường thực tế. Vì đáy sóng 2 của sóng mở rộng thường nằm gần vùng giá của sóng 4 liền trước đó ở cấp độ lớn hơn, mục tiêu điều chỉnh này khá dễ xác định trước, đồng thời đi kèm cảnh báo về một cú đảo chiều nhanh sắp diễn ra. Đây là sự kết hợp hiếm hoi giữa độ chính xác cao và giá trị cảnh báo sớm.
Hướng dẫn về sóng mở rộng còn liên hệ chặt với Alternation, quy luật hoán đổi giữa sóng 2 và sóng 4: khi một sóng động lực mở rộng bất thường, hai sóng không mở rộng còn lại thường thay nhau đóng vai “sóng đơn giản” và “sóng phức tạp” theo đúng tinh thần hoán đổi. Chúng ta sẽ có bài riêng về Alternation.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Sóng Mở Rộng Và Sóng Cụt
Extension Và Truncation Là Rule Hay Guideline?
Đây là Guideline, có xác suất xảy ra cao nhưng vẫn có thể không đúng trong một số trường hợp. Muốn hiểu sâu hơn về ranh giới giữa rule và guideline cũng như những sai lầm đếm sóng phổ biến nhất, có thể xem thêm ở bài Rules vs Guidelines.
Sóng mở rộng elliott wave có bắt buộc xuất hiện trong mọi sóng đẩy không?
Không bắt buộc, nhưng phần lớn sóng đẩy trên thị trường thực tế đều chứa một sóng mở rộng. Nếu không thấy sóng nào mở rộng rõ ràng, sóng đẩy đó vẫn hợp lệ với cấu trúc 5 sóng cân đối bình thường, chỉ là trường hợp ít gặp hơn.
Nên làm gì khi gặp sóng cụt
Khi xác định được sóng cụt bằng cách đếm đủ 5 sóng nằm trong sóng số 5 nhưng giá vẫn chưa vượt qua sóng 3, chúng ta nên ưu tiên giao dịch theo hướng ngược lại vì Truncation là dấu hiệu của phe đối diện so với xu hướng hiện tại.
